Brytyjski funt szterling – historia, ciekawostki, kurs waluty

Funt szterling (GBP) to najstarsza nieprzerwanie funkcjonująca waluta na świecie, której początki sięgają XII wieku. Rankiem 28 lipca 2026 roku jego kurs wobec polskiego złotego wyniósł dokładnie 5,0581 zł. Za dynamicznymi wahaniami tej cenionej jednostki kryją się setki lat fascynującej historii, spektakularne kryzysy oraz unikalne ciekawostki. W dalszej części artykułu zebrałem całościową wiedzę, która przybliża zarówno jego przeszłość, jak i teraźniejszą pozycję na rynkach.

Najstarsza waluta świata – jak powstawał funt szterling?

Wprowadzenie funta do obiegu datuje się na rok 1158, kiedy to król Henryk II zdecydował o emisji monety wymienialnej na srebro. Przez stulecia jeden funt odpowiadał ściśle określonej masie kruszcu – początkowo było to 0,37 kg srebra. Z czasem, w roku 1816, wymienialność przeniesiono na złoto, rozpoczynając epokę standardu kruszcowego, który utrzymał się aż do wybuchu I wojny światowej. Późniejsze próby powrotu do parytetu złota, podejmowane jeszcze w 1926 roku, ostatecznie zarzucono w trakcie wielkiego kryzysu we wrześniu 1931 roku.

XIX stulecie i początek XX wieku to okres największej potęgi funta. Po drugiej wojnie światowej jego pozycja zaczęła jednak ustępować miejsca dolarowi amerykańskiemu. W 1946 roku Wielka Brytania uczyniła funta w pełni wymienialnym, co było jednym z warunków uzyskania pożyczki od Stanów Zjednoczonych w wysokości 3,75 miliarda dolarów. Kolejne dekady przyniosły serię bolesnych dewaluacji – w 1949 roku wartość waluty obniżono o 30%, a w listopadzie 1967 roku o dalsze 14,3%, sprowadzając kurs do poziomu 2,41 dolara. W obliczu słabnącej waluty rząd brytyjski w 1966 roku wprowadził nawet restrykcje dewizowe, zakazując turystom wywozu kwot powyżej 50 funtów.

Czarna Środa i interwencje MFW

Rok 1976 przyniósł kolejny kryzys – kurs wobec dolara spadł do 1,57, a kraj musiał skorzystać z pomocy Międzynarodowego Funduszu Walutowego, zaciągając pożyczkę w wysokości 2,3 miliarda funtów. Najniższy poziom w historii zanotowano jednak w lutym 1985 roku, gdy za jednego funta można było otrzymać zaledwie 1,05 dolara. Spektakularnym wydarzeniem pozostaje Czarna Środa 16 września 1992 roku, kiedy to grupa spekulantów pod przywództwem George’a Sorosa przeprowadziła zmasowany atak na funta. W ciągu kilku dni jego wartość spadła o 25%, a Bank Anglii został zmuszony do wycofania waluty z europejskiego mechanizmu wymiany walut ERM.

Najniższy historyczny kurs funta wobec dolara odnotowano w lutym 1985 roku – za jednego funta płacono tylko 1,05 USD.

Nominały i symbolika – co kryje się za literą £?

Symbol waluty, czyli stylizowana, przekreślona litera L, nawiązuje bezpośrednio do łacińskiego słowa libra, oznaczającego zarówno wagę, jak i starożytną jednostkę masy. Przekreślenie podkreśla, że chodzi o skrót. Określenie „szterling” dodano zaś dla odróżnienia pieniądza od zwykłego funta wagi, a w odniesieniu do srebra oznaczało ono pierwotnie kruszec najwyższej próby. Średniowieczna srebrna moneta jednopensowa ważyła dokładnie 1,555 grama, co stanowiło 1/240 funta trojańskiego.

Obecnie jeden funt dzieli się na 100 pensów, a w obiegu znajduje się współcześnie szeroka gama nominałów:

• monety: 1p, 2p, 5p, 10p, 20p, 50p oraz 1 funt i 2 funty,
• banknoty: 5, 10, 20 i 50 funtów – te ostatnie emitowane są powszechnie w Anglii i Walii,
• wyjątkowy banknot 100 funtów występuje wyłącznie w Szkocji i Irlandii Północnej.

Tak uporządkowany system dziesiętny funkcjonuje jednak dopiero od niedawna – dokładniej od 15 lutego 1971 roku. Wcześniej przez stulecia obowiązywał skomplikowany podział, w którym 1 funt równał się 20 szylingom, a każdy szyling 12 pensom, co dawało łącznie 240 pensów.

Kurs funta w 2026 roku – notowania i dynamika zmian

Na wartość funta w połowie 2026 roku składa się wiele czynników, a codzienne kwotowania odzwierciedlają zarówno kondycję brytyjskiej gospodarki, jak i globalne nastroje inwestycyjne. Dane pochodzące z Narodowego Banku Polskiego oraz międzybankowego rynku Forex dają obraz wahań, które w ciągu ostatnich dni potrafiły zaskakiwać. Dla Polaków pracujących na Wyspach lub planujących wymianę waluty, śledzenie nawet drobnych zmian ma wymierne znaczenie.

Jak zachowywał się kurs GBP/PLN w ostatnim tygodniu lipca?

W dniu 22 lipca 2026 roku o godzinie 12:00 za funta należało zapłacić 5,0744 zł. W ujęciu dziennym odnotowano wówczas wzrost o 0,0133 zł, natomiast porównując tydzień do tygodnia różnica okazała się symboliczna i wyniosła jedynie 0,0001 zł. Sześć dni później, 28 lipca 2026 roku o tej samej porze, kurs ukształtował się na poziomie 5,0581 zł, zyskując w ciągu doby 0,0117 zł i zwiększając dystans tygodniowy do 0,0296 zł.

Poranny odczyt z 27 lipca 2026 pokazał jeszcze inną wartość – 5,0533 zł za funta. W tym samym czasie za GBP płacono 1,3353 dolara amerykańskiego oraz 1,1702 euro. Te wahania, choć na pierwszy rzut oka niewielkie, w przypadku transferów opiewających na kilka tysięcy funtów przekładają się na odczuwalne różnice w portfelu.

28 lipca 2026 roku o godzinie 12:00 kurs GBP/PLN wyniósł 5,0581 zł, co oznaczało umocnienie funta o 0,0117 zł w ciągu jednego dnia.

Wydarzenia kształtujące obecną wycenę

Na przestrzeni kilku miesięcy 2026 roku funt przeżywał zarówno okresy dynamicznych spadków, jak i odbić. W czerwcu, dokładnie 24 czerwca o 7:00, za funta płacono jedynie 4,9703 zł przy kursie wobec dolara wynoszącym 1,3193. Analitycy wskazywali wówczas na słabsze dane z brytyjskiego rynku pracy oraz niepewność związaną z tempem luzowania polityki pieniężnej przez Bank Anglii. Późniejsze tygodnie przyniosły jednak stopniowe odrabianie strat.

Na nastroje inwestorów w 2026 roku wpływają decyzje Banku Anglii, będącego jedynym emitentem banknotów na terenie Anglii i Walii. Instytucja ta niezmiennie odpowiada za stabilność finansową kraju i ustala stopy procentowe, które bezpośrednio oddziałują na atrakcyjność funta w oczach globalnego kapitału. Rynek bacznie obserwuje też odczyty inflacji oraz publikowane dane makroekonomiczne, szukając wskazówek co do przyszłych ruchów.

Ciekawostki, które nadają walucie charakter

Poza suchymi liczbami i historycznymi datami funt szterling skrywa wiele faktów, które czynią go wyjątkowym. Brytyjczycy od wieków nadawali swojej walucie indywidualny rys – od potocznych określeń po nietypowe decyzje mennicze. Współcześnie do obiegu wchodzą monety i banknoty, które same w sobie opowiadają historię monarchii.

Powszechnie używanym slangowym określeniem funta jest słowo „quid”. Mimo że wyrażenie to stosowano już pod koniec XVII wieku, językoznawcy wciąż nie są do końca zgodni co do jego pochodzenia. Równie ciekawa pozostaje kwestia wyglądu monet – w 2017 roku Mennica Królewska wyemitowała nową monetę jednofuntową w kształcie dwunastokąta, co było pierwszym tego typu zabiegiem w całej historii funta. Celem było utrudnienie fałszerzom podrabiania środków płatniczych.

Wizerunki na banknotach i terytoria zależne

Na awersie współczesnych banknotów przez dekady gościł portret zmarłej w 2022 roku monarchini, królowej Elżbiety II. Wizerunek ten był aktualizowany wraz z każdą kolejną emisją, oddając zmieniający się z wiekiem wygląd władczyni. Zgodnie z zapowiedziami, od 2024 roku do obiegu sukcesywnie wchodzą środki płatnicze z podobizną jej następcy – króla Karola III. Na rewersach widnieją zaś wizerunki postaci, które zapisały się w historii nauki i myśli ekonomicznej, jak Adam Smith czy Karol Darwin.

Funt jest oficjalnym środkiem płatniczym nie tylko w Wielkiej Brytanii, ale również na licznych terytoriach zależnych. Do korzystania z niego zobowiązani są mieszkańcy Gibraltaru, Falklandów, Wyspy Man, a także Guernsey, Jersey i innych zamorskich posiadłości. Co interesujące, niektóre z tych terytoriów stosują własne kody walut – na przykład GGP dla Guernsey, JEP dla Jersey czy IMP dla Wyspy Man – choć w praktyce są one sztywno powiązane z GBP.