książki

Ojciec – dobrze skomponowany zbiór, który unika banału [recenzja]

Dziewięciu autorów. Dziewięć opowieści o życiu z ojcem.  Prosty pomysł na antologię zaowocował tekstami zróżnicowanymi. A w kilku przypadkach – chwytającymi na serce.

Bycie ojcem to nie kaszka z mleczkiem. Bycie ojcem zobowiązuje. I obarcza odpowiedzialnością.  Będąc dziećmi niewiele z tego jaką rolę w życiu gra ojciec rozumiemy. Poza oczywiście tym co dla nas najważniejsze. Że jest, że otacza opieką, że bywa surowy, czasami niesprawiedliwy. Kochamy go i z nim walczymy.  W przypadku nienawiści mechanizm działa ten sam. Gdy sami zostajemy rodzicami, sytuacja się odwraca i wtedy czasami bardziej rozumiemy ojca. Czasami mniej. Oczywiście trywializuję i spłycam siłę tej relacji. Wszystko to jest bardziej skomplikowane i często balansujące na pograniczu życiowej tragedii. O relacjach syn-ojciec powstało miliard rozpraw i opracowań psychologicznych. Napisano tysiące powieści i opowiadań. Bo ojciec – syn to jedna z podstaw naszej cywilizacji, na której zbudowano jak religię tak kulturę.

N swój debiut rynkowy Ringer Axel Springer (wydawnictwo do tej pory publikowało książki w formie instertów do ich magazynów) wybrał właśnie antologię o relacji ojciec-syn. I jest to krok powiedzmy – odważny. Bo temat jest tylko pozornie prosty. W końcu każdy z nas ma ojca. Każdego z nas ta relacja dotyczy (nawet w przypadku braku ojca). Kiedy coś wydaje się proste, to można założyć się o wszystkie pieniądze tego świata, że okaże się nad wyraz skomplikowane. Bo wypowiedzieć się w temacie tak powszechnym nie popadając przy tym w banał to sztuka. W „Ojcu” udała się bardziej niż połowicznie.

W antologii zebrano dziewięć nazwisk czołowych polskich pisarzy. Mamy tu: Jacka Dukaja, Michała Cichego, Ziemowita Szczerka, Wita Szostaka. Łukasza Orbitowskiego, Kubę Małeckiego, Michała Witkowskiego, Andrzeja Muszyńskiego i Wojciecha Engelkinga. Każdy z autorów to inny rodzaj literatury, inna wrażliwość i inne spojrzenie tak na Polskę jak relacje międzyludzkie. U Szczerka od razu na pierwszy plan wysuwa się zacięcie reporterskie. Jego „Miasto mojego ojca” przenosi na ulice Sanoka. Poznajemy historię regionu, połączoną z historią ojca, związku rodziców, jego rozpadu. Coś jakby reportaż z życia. Na przemian przygnębiającego i zwykłego zarazem. Szostak w kapitalnym „Liście” opowiada o największym upokorzeniu jakie przeżywa ojciec zawodzący dziecko. I tym jak rzutuje ono na relację. Jest poetycko, czule i smutno. Bo opowieść o tym jak jedno zdarzenie rzutuje na pamięć nie może być optymistyczna. Orbitowski w „Tygrysie”, podobnie zresztą jak Engelking, po części także i Dukaj, rekonstruując życie ojca tak naprawdę zmierza do momentu, w którym syn staje się jego odbiciem. Tym, którego nigdy w lustrze nie chciał zobaczyć. Trochę to ograne, ale na szczęście przynajmniej w przypadku Orbitowskiego – wciągające.

Każdy czytelnik zapewne znajdzie w ten antologii opowiadanie dla siebie. To które dotknie najmocniej, poruszy. Dla mnie jest nim „Miejsce przy kuchence” Cichego. Przejmujący, choć niemal felietonowy tekst, będący medytacją nad śmiercią i odchodzeniem. Ojciec umiera. Podobny element mamy u Małeckiego, ale to Cichy ogrywa go lepiej. Bez efekciarstwa. Bez wymyślnej fabuły. Mamy tu tylko emocje. I śmierć. To opowiadanie chwyta za twarz. I za serce. Jeśli mielibyście przeczytać z tej książki tylko jedno – niech będzie ono tekstem Cichego.

Co oczywiście nie znaczy, że antologia jest zła. Nie. To dobrze skomponowany zbiór, który unika banału. Jeśli ma jakieś wady, to te, że czasami daje odpowiedzi na pytania, które powinny zawisnąć w próżni. Ale też dodajmy – te odpowiedzi również nie są banalne.

Ojciec – antologia. Newsweek 2017. Ocena: 70%

Książka „Ojciec. Opowiadania” do kupienia w księgarni internetowej Newsweeka

Kategorie
książki
Robert Ziębiński

Dziennikarz, pisarz. Studiował dziennikarstwo na Uniwersytecie Jagiellońskim. Przez ostatnie osiemnaście lat pracował i publikował w takich tytułach jak „Tygodnik Powszechny”, "Gazeta wyborcza", "Rzeczpospolita", „Przekrój”, „Newsweek”, „Nowa Fantastyka”. Wydał powieść „Dżentelmen” (2010), krytyczne„13 po 13” (wspólnie z Lechem Kurpiewskim, 2012), pierwszą polską książkę o Stephenie Kingu „Sprzedawca strachu” (2014) "Londyn. Przewodnik Popkulturowy" (2015) i "Wspaniałe życie" (2016) (WAB). Drukował opowiadania m.in. w "Nowej Fantastyce", w antologiach „17 Szram” (2013), „City 2” (2011).

Dodaj komentarz