Zysk i S-ka
książki

Kobiety – Polki podczas II wojny światowej [recenzja]

Jeśli postanowiliście sobie, że w nowym roku będziecie czytać więcej książek, które nie tylko zapewniają uczciwą rozrywkę, ale coś jeszcze po sobie pozostawiają, śmiało możecie zacząć od „Kobiet” – znakomitej opowieści Stanisławy Kuszelewskiej-Rayskiej ujawniającej w jak znaczącym stopniu Polki angażowały się w działania militarne podczas II wojny światowej.

„Nie piszę o zdarzeniach, chociaż wszystkie były mi bliskie; piszę o ludziach wśród zdarzeń. Dlatego nie chronologia mnie obchodzi, lecz serca i losy”, zaznacza Kuszelewska-Rayska we wstępie. Trudno się z jej słowami nie zgodzić. „Kobiety” nie są – i ani przez moment nie próbują być – uporządkowanym historycznym dokumentem. To po prostu szereg portretów pozornie zwyczajnych bohaterek, którym przyszło żyć w szczególnie dramatycznych czasach. I to właśnie takie a nie inne okoliczności wydobywają z nich prawdziwe „ja”. Bo opisywane przez autorkę kobiety niejednokrotnie same są zaskoczone swoją odwagą i gotowością do poświęcenia wszystkiego, aby pomóc ojczyźnie. Ich największy dramat polega natomiast na tym, że całe to poświęcenie przynosiło czasem skutki zupełnie inne od zamierzonych. Najlepszym na to przykładem jest oczywiście udział w przygotowywaniu Powstania Warszawskiego, które dla wielu ludzi wydawało się być jedyną szansą na odzyskanie wolności – a potem przyniosło im więcej bólu niż wszystko, co wydarzyło się wcześniej.

Sama autorka straciła w Powstaniu Warszawskim ukochaną córkę, trudno więc dziwić się jej, że w „Kobietach” pisze o nim niezwykle gorzko, z nienawiścią odnosząc się do polityków, którzy bez wahania poświęcili życie tysięcy mieszkańców stolicy, aby osiągnąć swoje cele. Przy czym polityczne rozważania nigdy nie przyćmiewają głównego zamysłu „Kobiet” – unaocznienia czytelnikom, że bohaterami czasu wojny byli nie tylko dzielni żołnierze, ale również ich matki, żony i córki. I Kuszelewska-Rayska z cudownym wyczuciem przywołuje całe mnóstwo wyrazistych obrazków z tamtych ponurych czasów. Niektóre z nich przerażają, inne wzruszają, a jeszcze inne – bawią. A wszystko w jednym otrzymujemy chociażby w krótkiej opowieści o kobiecie, która godzi się pomóc w przeprowadzeniu ulicznej egzekucji na pewnym niemieckim oprawcy, donosząc polskiemu egzekutorowi broń: początek całego zajścia jest opisany lekko, jak gdyby bohaterka przemycająca broń wykonywała po prostu jeden ze swoich codziennych obowiązków; potem następuje moment napięcia kiedy przekazanie pistoletu nie odbywa się dokładnie tak, jak powinno; a wreszcie, kiedy jest już po wszystkim, do kobiety dociera nagle jak wiele ryzykowała – i pada zemdlona.

Najnowsze wydanie „Kobiet” zostało opatrzone sążnistym posłowiem autorstwa Sławomira Cenckiewicza, w którym popularny historyk wychwala zarówno literackie, jak i historyczne walory książki, a do tego jak najbardziej słusznie zauważa, że u Kuszelewskiej-Rayskiej „mężczyźni wnoszą do świata chaos, a kobiety go porządkują”. Rolę krótkiego wstępu pełni tu natomiast pochodząca z 1946 r. notka na temat udziału polskich kobiet w działaniach wojennych napisana przez Zofię Kossak. Dodajmy – z dzisiejszego punktu widzenia dość niepoprawna politycznie, autorka wychwala bowiem dzielne Polki, pisząc przy tym, że w przeciwieństwie do nich „kobiety niemieckie są przeważnie bierne, mało inteligentne i z reguły stojące z dala od życia politycznego”. Choć z pewnością nie uznałaby tego za krzywdzące dla Niemców sama Kuszelewska-Rayska, która po utracie córki w Powstaniu Warszawskim nigdy już nie pisała o nich inaczej niż z małej litery.

Kategorie
książki
Bartek Paszylk

Bartłomiej Paszylk jest autorem przekrojowej książki na temat kina grozy pt. „Leksykon filmowego horroru”, a także anglojęzycznej pozycji dotyczącej horrorów kultowych pt. „The Pleasure and Pain of Cult Horror Films”. Zajmował się również redagowaniem takich antologii grozy, jak: „City 1″, „City 2″ oraz „Najlepsze horrory A.D. 2012″.

Jego artykuły, recenzje i wywiady publikowano w popularnych czasopismach oraz portalach internetowych zarówno w Polsce, jak i zagranicą. Obecnie pełni funkcję redaktora magazynu Grabarz Polski i pisze teksty oraz recenzje dla Dzikiej Bandy, Nowej Fantastyki i Drivera.

Dodaj komentarz